Ubezpieczenia i ryzyko - Ubezpieczenia
I Zarządzanie ryzykiem ubezpieczeniowym w ubezpieczeniach majątkowych 2
1. Ubezpieczenie majątkowe - przedmiot ubezpieczenia 2
2. Ubezpieczenia majątkowe w przedsiębiorstwie 2
2.1 Ubezpieczenia komunikacyjne pojazdów służbowych 2
2.2 Ubezpieczenia osobowe dla pracowników 2
2.3 Ubezpieczenie mienia 3
2.4 Ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej (OC) 3
2.5 Ubezpieczenie utraty zysku 3
3. Zarządzanie ryzykiem - ryzyka objęte ochroną ubezpieczeniową. 3
3.1 Zarządzanie ryzykiem - definicja 3
3.2 Ryzyka objęte ochroną ubezpieczeniową 4
II Likwidacja szkód 5
1. Zasady likwidacji szkód majątkowych 5
1.1 Postępowanie likwidacyjne 5
1.2 Postępowanie po zaistnieniu szkody 5
1.3 Udowodnienie szkody 6
1.4 Termin wypłaty odszkodowania 6
1.5 Uczestnictwo w postępowaniu likwidacyjnym 6
1.6 Sposób naprawienia szkody 7
1.7 Suma ubezpieczenia 7
1.8 Wypłata odszkodowania 7
III Ubezpieczenia finansowe - gwarancje ubezpieczeniowe 8
1. Ubezpieczenia finansowe 8
1.1 Ubezpieczeniowa gwarancja zapłaty długu celnego 8
1.2 Ubezpieczeniowe gwarancje kontraktowe 8
1.3 Ubezpieczeniowa gwarancja zapłaty wierzytelności handlowych 10
1.4 Ubezpieczeniowa gwarancja kaucyjna 10
1.5 Ubezpieczenie należności krajowych 10
1.6 Ubezpieczenie należności eksportowych 10
1.7 Ubezpieczenie należności faktoringowych 11
I Zarządzanie ryzykiem ubezpieczeniowym w ubezpieczeniach majątkowych
1. Ubezpieczenie majątkowe - przedmiot ubezpieczenia
Ogólne unormowanie pojęcia ubezpieczenia majątkowego zawierają przepisy art.821 kodeksu cywilnego stanowiące: "Ubezpieczenie majątkowe może dotyczyć mienia albo odpowiedzialności cywilnej". Zaś art.822 kodeksu cywilnego stanowi: "Przez umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zakład ubezpieczeń zobowiązuje się do zapłacenia określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, względem których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo osoba, na której rzecz zostaje zawarta umowa ubezpieczenia".
Zatem przedmiotem ubezpieczenia majątkowego może być każda wartość majątkowa, a więc nie tylko przedmioty i obiekty narażone na szkodę losową, ale również inne dobra majątkowe, w których uzyskaniu lub zachowaniu zainteresowany jest ubezpieczający. Przedmiotem ubezpieczenia mogą być więc nie tylko przedmioty materialne, ale również interes majątkowy ubezpieczającego dający się ocenić w pieniądzach. Ubezpieczenie może zatem chronić ubezpieczającego również od utraty zysku i innych strat majątkowych powstałych w związku z określonym zdarzeniem losowym.
Przykładem może być ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej, w którym nie ma materialnego przedmiotu ubezpieczenia, lecz jest interes majątkowy, a mianowicie straty pieniężne, które może ponieść ubezpieczający w związku z nastąpieniem określonego wypadku losowego i powstaniem z tego tytułu odpowiedzialności cywilnej ubezpieczającego.
2. Ubezpieczenia majątkowe w przedsiębiorstwie
2.1 Ubezpieczenia komunikacyjne pojazdów służbowych
1. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów (obowiązkowe),
2. Ubezpieczenie autocasco - chroniące przed zniszczeniem, uszkodzeniem lub utratą pojazdów bądź ich wyposażenia wskutek m.in.: a) zderzenia pojazdów, b) nagłego działania siły mechanicznej w chwili zetknięcia pojazdu z osobami, zwierzętami lub przedmiotami - pochodzącymi z zewnątrz pojazdu, c) powodzi, zatopienia, pioruna, pożaru, wybuchu, opadu atmosferycznego, huraganu, osuwania lub zapadania się ziemi, d) uszkodzenia przez osoby trzecie, e) kradzieży pojazdu,
3. Ubezpieczenie NW, którego przedmiotem są trwałe następstwa nieszczęśliwych wypadków powstałych w związku z ruchem pojazdu, polegające na uszkodzeniu ciała lub rozstroju zdrowia, powodujące trwały uszczerbek na zdrowiu lub śmierć ubezpieczonego - kierowcy i pasażerów pojazdu,
4. Ubezpieczenie assistance, którego przedmiotem jest pomoc techniczna i medyczna udzielana ubezpieczonym - kierowcy i pasażerom ubezpieczonego pojazdu w związku z wypadkiem drogowym oraz utratą (kradzieżą) pojazdu, unieruchomieniem pojazdu wskutek awarii, a także zdarzeniem związanym z ruchem pojazdu mechanicznego oraz chorobą kierowcy lub pasażera.
2.2 Ubezpieczenia osobowe dla pracowników
ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków (za nieszczęśliwy wypadek rozumie się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, w następstwie którego ubezpieczony niezależnie od swej woli doznał trwałego uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia lub zmarł). Zakres pełny ubezpieczenia obejmuje odpowiedzialność za wypadki, jakie mogą wydarzyć się podczas określonej w umowie ubezpieczenia pracy zawodowej, w drodze do pracy i z pracy do domu oraz w życiu prywatnym. Umowa ubezpieczenia może dodatkowo obejmować m.in.: a) zawał serca i udar mózgu, b) zwrot kosztów leczenia NW i zdarzeń objętych umową ubezpieczenia, c) zasiłek dzienny z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej NW lub zdarzeniem objętym umową ubezpieczenia.
2.3 Ubezpieczenie mienia
1. Od ognia i innych zdarzeń losowych, chroniące przed skutkami ognia, pioruna, wybuchu i upadku statku powietrznego (w podstawowym zakresie ubezpieczenia), z możliwością rozszerzenia zakresu ubezpieczenia o ryzyka dodatkowe takie jak huragan, powódź, grad, obsunięcie się ziemi itp.
2. Od kradzieży z włamaniem i rabunku, z możliwością rozszerzenia zakresu ubezpieczenia o ryzyko wandalizmu.
2.4 Ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej (OC)
1. Ubezpieczenie OC z tytułu prowadzenia działalności lub posiadania mienia - ochrona ma zastosowanie, gdy w związku z określoną w umowie działalnością lub posiadanym mieniem ubezpieczony w następstwie czynu niedozwolonego (odpowiedzialność deliktowa) zobowiązany jest do naprawienia szkody osobowej bądź rzeczowej wyrządzonej osobie trzeciej.
2. Ubezpieczenie OC pracodawcy - gwarantuje ochronę pracodawcy w przypadku wystąpienia pracownika z roszczeniami w związku z wypadkiem przy pracy z tym, że ochroną ubezpieczeniową objęte jest odszkodowanie stanowiące nadwyżkę ponad świadczenie wypłacane osobom uprawnionym na podstawie przepisów Ustawy z dn. 12.06.1975r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.
3. Ubezpieczenie OC władz spółki - ochroną objęta jest odpowiedzialność kontraktowa członka zarządu spółki za szkody rzeczywiste (z wyłączeniem utraconych korzyści), wyrządzone spółce w związku z wykonaniem czynności zawodowych, polegających na reprezentacji, prowadzeniu spraw spółki oraz nadzoru i kontroli, za które ponosi on odpowiedzialność na zasadach określonych w kodeksie handlowym, statucie, regulaminie i innych przepisach regulujących odpowiedzialność tych osób.
4. Ubezpieczenie OC najemcy - stanowi zwykle rozszerzenie zakresu ubezpieczenia OC z tytułu prowadzenia działalności lub posiadania mienia, daje ochronę na wypadek powstania szkód w przedmiotach, z których ubezpieczający korzysta na podstawie umowy najmu, dzierżawy, użyczenia.
2.5 Ubezpieczenie utraty zysku
zapewnia ochronę na wypadek określonych zdarzeń losowych. Ubezpieczeniem objęty jest zysk jaki osiągnąłby ubezpieczający realizując zamówione usługi, gdyby nie wystąpiło określone zdarzenie losowe, wyłączające z możliwości świadczenia usług całość lub część obiektów, w których te usługi były realizowane.
3. Zarządzanie ryzykiem - ryzyka objęte ochroną ubezpieczeniową.
3.1 Zarządzanie ryzykiem - definicja
Zgodnie z definicja Wielkiej Encyklopedii Multimedialnej mamy:
Zarządzanie ryzykiem - system metod i działań zmierzających do obniżenia stopnia oddziaływania ryzyka na funkcjonowanie podmiotu gospodarczego i do podejmowania w tym celu optymalnych decyzji. Szczegółowe poznanie charakteru i zakresu potencjalnego ryzyka pozwala na wybór w odpowiednim czasie czynności zapobiegawczych (np. ubezpieczenie od niektórych rodzajów ryzyka) bądź też minimalizujących jego wpływ i skutki
3.2 Ryzyka objęte ochroną ubezpieczeniową
Najbardziej ogólnie rzecz ujmując, ryzykiem nazywamy możliwość nastąpienia określonego zdarzenia, wypadku lub szkody losowej. W tym sensie termin ryzyko jest synonimem niebezpieczeństwa zagrażającego obiektom lub osobom. W praktyce ubezpieczeniowej można spotkać podział ryzyk na obiektywne i subiektywne. Podział ten wynika z okoliczności związanych z realizacją niebezpieczeństwa. Ryzyko jest obiektywne, jeżeli źródłem jego istnienia są fizyczne właściwości ubezpieczonego obiektu. Natomiast ryzyko jest subiektywne, jeśli tkwi ono w osobie właściciela danego obiektu. Ryzyko może oznaczać również ilościową ocenę stopnia możliwości nastąpienia szkody losowej w danym obiekcie lub nieszczęśliwego wypadku, z tym że wielkość ryzyka zależy również od oczekiwanej intensywności działania danego zdarzenia losowego.
Zdarzenie losowe powstaje w wyniku działania przyczyn ubocznych działających odmiennie w każdym indywidualnym zjawisku w przeciwieństwie do przyczyn głównych, które działają zawsze i w ten sam sposób w każdym poszczególnym zjawisku. Wypadek losowy stanowi zdarzenie losowe powodujące bądź szkodę majątkową, bądź utratę życia, zdrowia lub zdolności do pracy człowieka. Jako szkodę losową traktować należy szkodę majątkową powstałą w wyniku wypadku losowego. Potocznie określana jest mianem nieszczęśliwego wypadku. Sprawą nie budzącą wątpliwości jest fakt, iż ochrona ubezpieczeniowa dotyczy zdarzeń losowych, a więc takich, których z góry nie da się przewidzieć. Z reguły nie są objęte ubezpieczeniem np. straty wynikające z normalnego zużycia przedmiotów lub takie, które powstały jeszcze przed zawarciem umowy ubezpieczenia. Z ubezpieczenia są wyłączone również szkody, które nastąpiły wskutek świadomego działania osób ubezpieczonych, chyba że postępowanie takie miało na celu zmniejszenie innych szkód. Zatem z ubezpieczenia wyłączone są wszystkie wypadki nielosowe rozmyślnie spowodowane przez ubezpieczonych, a nawet w pewnych sytuacjach wynikłe wskutek ich rażącego niedbalstwa. Ponadto w przepisach dotyczących danego ubezpieczenia mogą być wyłączone niektóre obiekty a także pewne wypadki losowe np. takie, którym odpowiada wyjątkowo wysokie ryzyko, albo dla których wysokości ryzyka nie da się ustalić. Wypadki losowe objęte ochroną ubezpieczeniową, a więc wypadki, za które zakład ubezpieczeń na mocy istniejących przepisów musi wypłacić odszkodowanie lub świadczenie, nazywamy wypadkami ubezpieczeniowymi. Systematyka wypadków losowych i związana z nią systematyka wypadków ubezpieczeniowych ma poważne znaczenie praktyczne. Prawidłowo zbudowana systematyka ułatwia analizę przyczyn wypadków ubezpieczeniowych, a to z kolei stanowi podstawę do planowania działalności zakładu ubezpieczeń w zakresie szeroko pojętej prewencji ubezpieczeniowej.
Najczęściej wypadki losowe dzieli się na dwa zasadnicze typy. Jeden to klęski żywiołowe, wynikające z działania sił przyrody. Drugie zaś to nieszczęśliwe wypadki wynikające z działania człowieka. Ten prosty podział okazuje się niewystarczający by wyczerpująco określić omawiane pojęcia. Nie wszystkie bowiem zdarzenia losowe o charakterze przyrodniczym mogą być nazwane klęskami żywiołowymi i odwrotnie. Liczne wypadki mające źródło w warunkach środowiska lub ustroju społecznego, mogą wywierać skutki o charakterze klęsk żywiołowych np. katastrofy komunikacyjne, pożary o dużym zasięgu działania.
W nauce wykształcił się następujący podział wypadków losowych:
a) klęski i inne wypadki żywiołowe o dużym zakresie działania,
b) wypadki, których źródłem są konflikty społeczne i czyny niedozwolone,
c) awarie i inne wypadki techniczne,
d) wypadki komunikacyjne,
e) wypadki w zatrudnieniu powodujące śmierć lub trwałe inwalidztwo.
W praktyce ubezpieczenia dzielone są z uwzględnieniem zarówno przedmiotu jaki niebezpieczeństw objętych ochroną ubezpieczeniową. Biorąc pod uwagę te kryteria rozróżniamy następujące podstawowe rodzaje ubezpieczeń:
a) ubezpieczenie od ognia i innych zdarzeń losowych,
b) ubezpieczenie transportowe,
c) ubezpieczenie pojazdów samochodowych od uszkodzeń,
d) ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej,
e) ubezpieczenie od kradzieży z włamaniem i rabunku.
Ubezpieczenie od ognia i innych zdarzeń losowych obejmuje prawie wszystkie niebezpieczeństwa, które mogą dotknąć wszelkich przedmiotów materialnych a więc zarówno ryzyka pożaru, uderzenia pioruna, różnego rodzaju wybuchy, szkody spowodowane przez huragan, powódź, lawiny, trzęsienie, zapadanie i osuwanie się ziemi, upadek lub przymusowe lądowanie statku powietrznego. W zakresie odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń znajdują się z reguły koszty ratunku i uprzątnięcia pogorzeliska, itp. W ubezpieczeniach transportowych zakład ubezpieczeń odpowiada za wszelkie szkody losowe jakie mogą się zdarzyć w czasie transportu lądowego, morskiego, rzecznego, itp. wskutek zderzenia się, zatonięcia lub najechania na mieliznę środków transportu, pożaru, uderzenia pioruna, kradzieży, itp. W ubezpieczeniu pojazdów samochodowych od uszkodzeń do zakresu odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń wchodzą wszelkie szkody, jakie mogą dotknąć ubezpieczony pojazd wskutek wypadku losowego. Dotyczy to: pożaru, pioruna, wybuchu, zderzenia, kradzieży, rabunku, uszkodzenia przez inne osoby. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej obejmuje ubezpieczenie OC ogólne. To ubezpieczenie zawierają przedsiębiorstwa przemysłowe, handlowe, transportowe, zakłady usługowe, właściciele nieruchomości. Specyficznym ubezpieczenie jest ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów samochodowych oraz ubezpieczenie OC rolników. Ubezpieczenia te są ubezpieczeniami obowiązkowymi.
II Likwidacja szkód
1. Zasady likwidacji szkód majątkowych
1.1 Postępowanie likwidacyjne
Zakład ubezpieczeń, po przyjęciu zgłoszenia szkody przeprowadza tzw. postępowanie likwidacyjne szkody, które ma na celu potwierdzenie odpowiedzialności ubezpieczeniowej zakładu w danej szkodzie oraz wysokość należnego odszkodowania. W tym celu ma prawo żądać od poszkodowanego (ubezpieczonego) dodatkowych wyjaśnień, złożenia dokumentów itp. Odmowa spełnienia takich uzasadnionych żądań może skutkować w skrajnych przypadkach ograniczeniem lub nawet odmową wypłaty odszkodowania.
1.2 Postępowanie po zaistnieniu szkody
Po zaistnieniu szkody należy użyć wszelkich możliwych środków do zminimalizowania jej skutków, nie dopuścić do jej powiększenia. Jeżeli zachodzi potrzeba, należy wezwać Policję, pogotowie ratunkowe, czy straż pożarną, udzielić pierwszej pomocy ewentualnym ofiarom. W przypadku kolizji (wypadku) drogowej, obowiązkowo należy uzyskać od innych uczestników podstawowe dane personalne oraz dane dotyczące zawartych przez nich ubezpieczeń OC (nr polisy, zakład ubezpieczeń) - warto przy tym zwrócić uwagę na ważność polis. Unikniemy wtedy komplikacji przy zgłoszeniu szkody w zakładzie ubezpieczeń sprawcy. Nadmienić należy w tym miejscu, że niektóre jednostki Policji, powołując się na ustawę o ochronie danych osobowych, odmawiają poszkodowanym udzielania informacji o danych personalnych sprawcy, twierdząc, że odpowiednie dane zostaną udostępnione firmie ubezpieczeniowej (ciekawe, czym różni się prawna sytuacja poszkodowanego od sytuacji zakładu ubezpieczeń). Sposób postępowania i zachowanie poszkodowanego w trakcie zdarzenia powodującego szkodę i po jej zaistnieniu ma ogromne znaczenie, ponieważ ogólne warunki ubezpieczenia (OWU) bardzo często zobowiązują ubezpieczającego do określonego postępowania, sankcjonując naruszenia tych obowiązków ograniczeniem lub odmową wypłaty odszkodowania. Bardzo ważnym elementem jest zachowanie terminu zgłoszenia szkody do ubezpieczyciela. Określony jest on w OWU i uchybienie mu bez uzasadnionej przyczyny może mieć przykre konsekwencje dla poszkodowanego.
1.3 Udowodnienie szkody
Zgłaszając roszczenie odszkodowawcze należy przedstawić wszelkie posiadane dowody dotyczące okoliczności powstania i wysokości szkody. Trzeba mieć świadomość, że każdy fakt podany przy zgłoszeniu szkody, wysokość roszczenia muszą być odpowiednio udowodnione i udokumentowane przez poszkodowanego. Zasadę tę wprowadza art. 6 kodeksu cywilnego ("ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne"). W przypadku ubezpieczenia mienia, dobrym zwyczajem jest przechowywanie w bezpiecznym miejscu dokumentów dotyczących ubezpieczonych przedmiotów, urządzeń itp. (faktury, karty gwarancyjne, inne dokumenty zakupu). W przypadku szkody, np. pożaru, konieczne jest wykazanie i udokumentowanie, jakie przedmioty uległy zniszczeniu - ich rodzaj, typ, wartość.
1.4 Termin wypłaty odszkodowania
Ubezpieczyciel, przeprowadzając postępowanie likwidacyjne, ma określony termin do jego zakończenia i wypłaty odszkodowania. Jest on zawsze podany w OWU i najczęściej bazuje na terminie określonym w kodeksie cywilnym (art.817): odszkodowanie powinno być wypłacone w ciągu 30 dni od daty zgłoszenia szkody; jednak, jeżeli ustalenie odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń lub wysokości świadczenia w tym terminie nie byłoby możliwe, to wypłata powinna nastąpić w ciągu 14 dni od wyjaśnienia tych okoliczności. Nie mniej jednak, bezsporna część odszkodowania musi być wypłacona w ciągu 30 dni od chwili zgłoszenia roszczenia. Zwracam tutaj uwagę, że poszkodowany, który nie wypełni ciążących na nim obowiązków, wynikających m.in. z OWU - złożenie rachunku strat, kwotowe określenie wysokości roszczeń - nie może powoływać się na zwłokę ubezpieczyciela. Niezgodna z przedstawionymi wyżej przepisami jest, częsta praktyka zakładów ubezpieczeń, które niepotrzebnie oczekują na zakończenie postępowania karnego prowadzonego w związku ze zdarzeniem, w wyniku którego powstała szkoda. Ubezpieczyciel ma obowiązek przeprowadzenia we własnym zakresie postępowania likwidacyjnego i wyjaśnienia wszystkich okoliczności, które są mu niezbędne do przyjęcia odpowiedzialności za szkodę.
1.5 Uczestnictwo w postępowaniu likwidacyjnym
Na każdym etapie postępowania likwidacyjnego, poszkodowany ma prawo wglądu do akt sprawy i dokonywania odpisów. W przypadku, gdy poszkodowany nie zgadza się z wyceną szkody lub innym merytorycznym rozstrzygnięciem dokonanym przez ubezpieczyciela, może powołać kontr-opinię rzeczoznawcy. Jednak robi to na własne ryzyko i koszt, ponieważ zakład ubezpieczeń może, lecz nie musi takiej opinii uwzględnić. Jeżeli sprawy przybrały taki obrót, że jedynym wyjściem pozostaje skierowanie roszczeń na drogę sądową, należy mieć na uwadze, że sąd powoła biegłego do sporządzenia nowej opinii, traktując wcześniejsze ekspertyzy wywoływane w trakcie likwidacji szkody jako prywatne i nie zasługujące na uwzględnienie w postępowaniu dowodowym.
1.6 Sposób naprawienia szkody
Poszkodowany, w granicach określonych w OWU i przepisach kodeksu cywilnego (art. 363) ma prawo wyboru sposobu naprawienia szkody. Zazwyczaj, możliwe jest rozliczenie szkody kosztorysowe przez zakład ubezpieczeń lub likwidacja szkody poprzez przedstawienie rachunków (faktur) za naprawę uszkodzonego przedmiotu. Rozpętana ostatnio w mediach burza wokół rozliczania szkód komunikacyjnych przez PZU i Wartę świadczy o braku znajomości podstawowych zasad likwidacji przez dziennikarzy. Zalecany i sugerowany przez ubezpieczycieli sposób naprawienia szkody poprzez wypłatę odszkodowania na podstawie kosztorysu sporządzonego w systemie Eurotax lub Audatex był stosowany od dawna, a nowe zasady polegają głównie na wypowiedzeniu umów o bezgotówkowym rozliczaniu napraw z warsztatami. Zaznaczam, że zakład ubezpieczeń nie może zmusić poszkodowanego do wyboru takiego właśnie sposobu likwidacji szkody. Nawet, jeżeli, po odebraniu odszkodowania wyliczonego w powyższy sposób okaże się, że koszt naprawy jest od niego wyższy, ubezpieczyciel, po okazaniu rachunków dokumentujących naprawę, ma obowiązek dokonać dopłaty. W tym miejscu chciałabym zwrócić uwagę, że podatnicy podatku VAT, którzy rozliczają szkodę na podstawie faktur, otrzymają (zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądów) odszkodowanie w wartości netto.
1.7 Suma ubezpieczenia
Górną granicą odpowiedzialności ubezpieczyciela jest, określona w polisie, suma ubezpieczenia. Częstym nieporozumieniem, powodowanym nieznajomością przepisów prawa, jest utożsamianie przez poszkodowanego sumy ubezpieczenia z obligatoryjną wysokością odszkodowania. Zgodnie z polskim prawem odszkodowanie nie może być wyższe od poniesionej szkody - tak więc nie może przekraczać wartości przedmiotu szkody w dniu likwidacji szkody. Trzeba mieć to na uwadze przy zawieraniu umowy, kiedy ustala się sumę ubezpieczenia.
1.8 Wypłata odszkodowania
Zakład ubezpieczeń ma obowiązek w określonym terminie zakończyć postępowanie likwidacyjne i wypłacić odszkodowanie. Stanowisko ubezpieczyciela powinno zostać wydane na piśmie i zawierać pouczenie o ewentualnej drodze odwoławczej. Jeżeli poszkodowany nie zgadza się z ustaleniami zawartymi w tej decyzji, powinien (choć nie jest to obowiązek), przed skierowaniem roszczenia na drogę postępowania sądowego, skorzystać z możliwości odwołania się do jednostki nadrzędnej.
III Ubezpieczenia finansowe - gwarancje ubezpieczeniowe
Ubezpieczenie (asekuracja) - gwarancje finansowe udzielane przez towarzystwa ubezpieczeniowe na wypadek zaistnienia zdarzeń losowych.
Stanowią formę wspólnot ponoszenia ryzyka opartą na wykorzystaniu działania prawa wielkich liczb, polegają na gromadzeniu funduszy, z których wypłacane są określone kwoty w razie wystąpienia zdarzeń losowych objętych ubezpieczeniem.
Zdarzenia powodujące powstanie roszczenia o wypłatę odszkodowania określa się mianem wypadków ubezpieczeniowych, mogą nimi być np.: pożar, wypadki samochodowe, kradzież. Występują m.in. ubezpieczenia: majątkowe i osobowe, gospodarcze, komunikacyjne, emerytalno-rentowe.
1. Ubezpieczenia finansowe
W ostatnich latach ubezpieczenia finansowe stały się alternatywnym rozwiązaniem dla produktów bankowych. Dzieje się tak dlatego, że koszty finansowych ubezpieczeń są mniejsze niż produktów bankowych oraz dlatego, że produkt ubezpieczeniowy jest łatwiejszy do uzyskania. Ubezpieczenia finansowe są ciągle mało znanym sposobem zabezpieczenia ryzyk wśród managerów zarządzających podmiotami gospodarczymi. Chciałabym przedstawić charakterystykę najczęściej zawieranych ubezpieczeń finansowych.
1.1 Ubezpieczeniowa gwarancja zapłaty długu celnego
Stanowi ono zabezpieczenie należności celnych przewidziane w Ustawie z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny oraz zabezpieczenie należności podatkowych wymagane w myśl art. 11 ust. 6 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym. Gwarancje zapłaty długu celnego mogą być udzielane z różnych tytułów przewidzianych w prawie celnym. Najczęściej gwarancje zapłaty długu celnego zabezpieczają dług celny z tytułu następujących procedur celnych:
• prowadzenia składu celnego,
• uszlachetniania czynnego w systemie zawieszeń,
• tranzytu,
• składu celnego
• odprawy czasowej,
• dopuszczenia do obrotu w przypadku zwolnienia towarów przed uiszczeniem kwoty wynikającej z długu celnego lub są udzielane w związku z pozwoleniem na stosowanie procedury uproszczonej.
Udzielając gwarancji zapłaty długu celnego Towarzystwo Ubezpieczeniowe zobowiązuje się bezwarunkowo i nieodwołalnie do zapłaty na rzecz wskazanego urzędu celnego wszelkich kwot (do wysokości sumy gwarancyjnej) wynikających z powstałych w okresie wskazanym w gwarancji długów celnych, podatków, innych opłat w sprawach celnych i odsetek, do uiszczenia których zobowiązany byłby wnioskodawca (dłużnik).
1.2 Ubezpieczeniowe gwarancje kontraktowe
Są one pisemnym zobowiązaniem Towarzystwa Ubezpieczeniowego do spełnienia świadczenia pieniężnego do wysokości określonej sumy gwarancyjnej - na rzecz Beneficjenta - w przypadku, gdyby wnioskodawca (Klient Towarzystwa Ubezpieczeniowego) nie wypełnił swoich zobowiązań wynikających z zawartego kontraktu bądź przystąpienia do przetargu. Towarzystwo Ubezpieczeniowe udziela swoim Klientom różnych gwarancji związanych z realizacją kontraktów:
• Wadialnych (przetargowych) - gwarancje wadialne składane są przez oferentów zamiast wpłaty wadium w gotówce. Beneficjentem gwarancji jest zamawiający (Inwestor) organizujący przetarg. Termin ważności wadium wynika z warunków przetargu (tzn. Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia) i jest równoznaczny z terminem związania ofertą. Suma gwarancyjna jest równa wartości wadium. Wysokość sumy gwarancyjnej wynosi zwykle 1-10% wartości kontraktu, który jest przedmiotem przetargu. W przypadku przetargów organizowanych w oparciu o Ustawę o Zamówieniach Publicznych suma gwarancyjna wynosi od 1 do 5% wartości kontraktu. Sposób wnoszenia wadium precyzuje art. 41 pkt. 2 Ustawy: "wadium może być wnoszone w pieniądzu, poręczeniach oraz gwarancjach bankowych, gwarancjach ubezpieczeniowych, zastawach na papierach wartościowych emitowanych lub gwarantowanych przez Skarb Państwa, a za zgodą zamawiającego -w akcjach dopuszczonych do publicznego obrotu i notowań giełdowych lub wekslach." Zakład Ubezpieczeń zobowiązuje się do zapłaty na rzecz organizatora przetargu (Beneficjenta) kwoty odpowiadającej wysokości wadium, w przypadku gdy firma, która wygrała przetarg (Zobowiązany) odmówi podpisania kontraktu na warunkach oferty lub w inny sposób naruszy zobowiązania wynikające z przystąpienia do przetargu.
Okres trwania umowy jest tożsamy z dniem rozstrzygnięcia przetargu, a w przypadku Firmy, która wygrała przetarg upływa z dniem podpisania umowy wykonania kontraktu.
• Należytego wykonania - ubezpieczeniowa gwarancja należytego wykonania stanowi bardzo dogodną formę, w jakiej może być złożone przez wykonawcę zabezpieczenie wykonania przez niego zobowiązań objętych kontraktem. Kwota gwarancji opiewa zwyczajowo na 10-30% wartości kontraktu. Towarzystwo Ubezpieczeniowe, udzielając gwarancji należytego wykonania, zobowiązuje się do zapłaty na rzecz Beneficjenta (Inwestora, podmiotu zlecającego wykonanie prac) każdej kwoty do wysokości sumy gwarancyjnej w przypadku, gdy wykonawca nie wywiąże się ze swoich zobowiązań kontraktowych i nie zaspokoi roszczeń Beneficjenta. Zakład Ubezpieczeń gwarantuje za Wykonawcę kontraktu (Ubezpieczającego), że założenia kontraktu lub umowy zawartej przez niego z Zamawiającym (Beneficjentem) zostaną przez niego w pełni zrealizowane.
• Zwrotu zaliczki - ubezpieczeniowa gwarancja zwrotu zaliczki daje wykonawcy możliwość otrzymania zaliczki po podpisaniu kontraktu - przed jego realizacją. Towarzystwo Ubezpieczeniowe, udzielając gwarancji zwrotu zaliczki, zobowiązuje się do zapłaty na rzecz Beneficjenta całości lub nierozliczonej części zaliczki (każdej kwoty do wysokości sumy gwarancyjnej), jeżeli wykonawca nie rozliczy otrzymanej zaliczki i nie zwróci jej, będąc do tego zobowiązanym w związku z niewykonaniem umowy.
• Usunięcia wad i usterek - ubezpieczeniowa gwarancja usunięcia wad i usterek stanowi najdogodniejszą formę zabezpieczenia zobowiązania wykonawcy do usunięcia wad i usterek w okresie gwarancji i/lub rękojmi. Gwarancja usunięcia wad i usterek zabezpiecza Beneficjenta przed stratami, które mógłby ponieść w przypadku, gdy kontrakt wykonano w terminie i zakresie przewidzianym w zapisach umowy, ale jego jakość nie jest zadowalająca lub niezgodna z wcześniejszymi ustaleniami a dostawca odmawia bądź nie jest w stanie usunąć wad i usterek. Kwota gwarancji odpowiada zwyczajowo 5-10% wartości kontraktu. Zakład Ubezpieczeń gwarantuje za Wykonawcę kontraktu (Zobowiązanego) na rzecz Inwestora (Beneficjenta) należyte wykonanie napraw gwarancyjnych w wypadku ujawnienia braków lub powstania usterek będących wynikiem popełnionych przez wykonawcę błędów.
• Zwolnienia kwot zatrzymanych - ubezpieczeniowa gwarancja zabezpieczająca kwoty zatrzymane stanowi bardzo dogodną formę, dzięki której wykonawca może uzyskać zwrot kaucji gwarancyjnej zatrzymanej przez inwestora. Towarzystwo Ubezpieczeniowe, udzielając gwarancji zwolnienia kwot zatrzymanych, zobowiązuje się do zapłaty na rzecz Beneficjenta (Inwestora, podmiotu zlecającego wykonanie prac) każdej kwoty do wysokości sumy gwarancyjnej w przypadku, gdy wykonawca nie wywiąże się ze zobowiązań, które miały być zabezpieczone kaucją i nie zaspokoi roszczeń Beneficjenta.
1.3 Ubezpieczeniowa gwarancja zapłaty wierzytelności handlowych
Może stanowić zabezpieczenie:
• należności z tytułu jednorazowej transakcji,
• należności z tytułu cyklicznych dostaw (realizacji cyklicznych usług). Ubezpieczeniowa gwarancja zapłaty wierzytelności handlowych potwierdza wiarygodność odbiorcy i daje mu możliwość korzystania u dostawcy z kredytu kupieckiego, tj. otrzymania towaru lub odebrania usługi przed dokonaniem zapłaty. Towarzystwo Ubezpieczeniowe, udzielając gwarancji zapłaty wierzytelności handlowych, zobowiązuje się do zapłaty na rzecz Beneficjenta (dostawcy) każdej kwoty do wysokości sumy gwarancyjnej, jeżeli wnioskodawca (kupujący) nie zapłaci należnych kwot w terminie określonym w gwarancji.
1.4 Ubezpieczeniowa gwarancja kaucyjna
Zastępuje kaucję - stanowi więc bardzo dogodną formę zabezpieczenia, jakie wymagane jest przez wynajmujących. Najczęściej gwarancja kaucyjna zabezpiecza :
• terminową zapłatę czynszu,
• zwrócenie wynajmowanej powierzchni w stanie nie pogorszonym bardziej niż wynika to z normalnego użytkowania,
• pokrycie kosztów ewentualnych napraw i remontów niezbędnych w związku ze szkodami wynikłymi z winy najemcy,
• pokrycie opłat z tytułu takich świadczeń, jak: energia, woda, rozmowy telefoniczne itp.
1.5 Ubezpieczenie należności krajowych
Stanowi ono sprawdzoną formę zabezpieczenia się sprzedawców przed ryzykiem niewypłacalności odbiorców. Umowa ubezpieczenia należności krajowych zawierana jest na podstawie pisemnego wniosku Ubezpieczającego i określa podstawowe zasady współpracy między Towarzystwem Ubezpieczeniowym i Ubezpieczającym (dostawcą), a w szczególności:
• wysokość, sposób obliczania i tryb uiszczania składki,
• wysokość udziału własnego Ubezpieczającego,
• zakres kontrahentów i należności zgłaszanych do ubezpieczenia. Przedmiotem ubezpieczenia są należności:
• udokumentowane fakturami (lub rachunkami uproszczonymi),
• od kontrahentów, dla których został określony limit ubezpieczeniowy,
• powstałe w okresie obowiązywania limitu,
• za towary lub usługi ostatecznie odebrane przez kontrahenta.
Wypadkiem ubezpieczeniowym, objętym odpowiedzialnością Towarzystwa Ubezpieczeniowego, jest niewypłacalność odbiorcy:
• prawnie stwierdzona (ogłoszenie upadłości, zawarcie układu),
• faktyczna (przewlekła zwłoka w zapłacie należności).
1.6 Ubezpieczenie należności eksportowych
Ubezpieczenie to ma na celu ograniczenie ryzyka związanego z udzielaniem przez polskich eksporterów kredytów kupieckich zagranicznym kontrahentom. Podobnie jak w przypadku ubezpieczenia należności krajowych Towarzystwo Ubezpieczeniowe wypłaca odszkodowanie w przypadku całkowitej lub częściowej utraty należności w przypadku prawnie stwierdzonej lub faktycznej niewypłacalności kontrahenta zagranicznego.
1.7 Ubezpieczenie należności faktoringowych
Zawierane jest z faktorami tj. podmiotami gospodarczymi świadczącymi usługi faktoringowe. W oparciu o umowę ubezpieczenia należności faktoringowych ubezpieczane są należności faktora nabyte od faktoranta na podstawie umowy faktoringu bez regresu (faktoringu zupełnego). Odpowiedzialnością Towarzystwa Ubezpieczeniowego objęte są szkody polegające na nieotrzymaniu całości albo części należności objętej ubezpieczeniem.
Literatura:
1. A. Banasiński, Ubezpieczenia gospodarcze, Warszawa 1993
2. M. Drzewicki, Umowa ubezpieczenia gospodarczego i inne zagadnienia ubezpieczeniowości dla praktyków, Jaktorów 1996
3. Kodeks cywilny z komentarzem, red. J. Winiarz, Warszawa 1989
4. W.Mogilski, Charakter prawny ogólnych warunków ubezpieczenia, "Prawo Asekuracyjne" 1995 nr 2
5. System prawa cywilnego T. III, Wrocław 1973
6.Ubezpieczenia w gospodarce rynkowej. Praca zbiorowa pod red. A. Wąsiewicza, Bydgoszcz 1994
7.W.Warkałło,W.Marek,W.Mogilski,Prawo ubezpieczeniowe, Warszawa 1983
??
??
??
??
| Dane autora: | ||